29.03.2017.
Menu serwisu
Strona główna
Po co to robimy?
Pochodzenie nazwiska
Rogozińscy - statystyka
Herb Abdank
Heraldyka
Genealogia i genetyka
Historia
Rogozińscy h. Abdank
Wielcy Rogozińscy
Nieznani Rogozińscy
Informacje różne
Księgi ludności
Genealogie rodzin
Rogozińscy ss. Dawida
Nasze przemyślenia
Nasza encyklopedia
Mapy
Szukaj
Źródła
Linki
Ochrona danych
Księga gości
Menu administratora
Administrator
O mnie
Gościmy
 
Strona główna arrow Pochodzenie nazwiska
 
 
Pochodzenie nazwiska Utwórz PDF Drukuj Wyślij znajomemu
06.12.2006.

Powstanie i ewolucja nazwisk

 

Pochodzenie nazwiska Rogoziński

 

Nazwisko Rogoziński (wg Kazimierza Rymuta – Nazwiska polaków: słownik historyczno-etymologiczny) pochodzi od nazwy miejscowości Rogoźno, Rogóźno, Rohoźno. Takich miejscowości w Polsce było (i jest) kilkanaście. Oto kilka, które udało mi się znaleźć.

Kliknij na nazwie miejscowości aby zobaczyć jej położenie na mapie Polski

Nazwa

Gmina

Powiat

Województwo

ROGOŹNO

BOGORIA

STASZOWSKI

ŚWIĘTOKRZYSKIE

ROGOŹNO

ROGOŹNO

OBORNICKI

WIELKOPOLSKIE

ROGOŹNO

WIDAWA

ŁASKI

ŁÓDZKIE

ROGÓŹNO

DOMANIEWICE

ŁOWICKI

ŁÓDZKIE

ROGÓŹNO

LUDWIN

ŁĘCZYŃSKI

LUBELSKIE

ROGÓŹNO

ŁAŃCUT

ŁAŃCUCKI

PODKARPACKIE

ROGÓŹNO

PRZEDECZ

KOLSKI

WIELKOPOLSKIE

ROGÓŹNO

ROGÓŹNO

GRUDZIĄDZKI

KUJAWSKO-POMORSKIE

ROGÓŹNO

RZĄŚNIK

WYSZKOWSKI

MAZOWIECKIE

ROGÓŹNO

TOMASZÓW LUB.

TOMASZOWSKI

LUBELSKIE

ROGÓŹNO

ZGIERZ

ZGIERSKI

ŁÓDZKIE

ROGÓŹNO-ZAMEK

ROGÓŹNO

GRUDZIĄDZKI

KUJAWSKO-POMORSKIE

 

Można więc przyjąć, że nazwisko Rogoziński powstało w kilku miejscach i w różnych okresach czasu, dając początek kilku rodzinom. Zastanawiające jednak jest, że praktycznie wszyscy herbowi Rogozińscy mieli ten sam herb - Abdank (Awdaniec, Łękawica). Najstarsze wzmiankowanie tego nazwiska nosi datę 1393r. i wiąże się z właścicielami istniejącej do dziś wsi Rogoźno koło Widawy. Nazwisko Rogoziński należy więc do dosyć starych nazwisk. Prawdopodobnie okolice Widawy to ziemia skąd wywodzi się większość znanych heraldykom rodzin Rogozińskich.

Oczywiście tworzenie nazwisk od miejscowości nie dotyczyło tylko szlachty. Ludzie innych stanów, chłopi, mieszczanie, a zapewne i Żydzi, także przyjmowali nazwiska pochodzące od nazwy wsi i miasteczek z których pochodzili. Miało to jednak miejsce dużo później niż w przypadku szlachty. Ponadto wiele nazwisk chłopskich i mieszczańskich wywodzi się od wykonywanego zawodu (kowal – Kowalski), od przezwisk (kulawy – Kulawiec), od imienia ojca (syn Piotra – Piotrowski). Odnosi się to także do nazwiska Rogoziński. W książce Krzysztofa Raniowskiego "Rody ziemi wolsztyńsko-babimojskiej" opisani są Rogozińscy – Rogozinscy wywodzący się od przodków noszących nazwisko Rogoza, Boięsko, Wąs, Wąsiewicz. Tutaj jednoznacznie wiąże się pochodzenie nazwiska od słowa „rogoza” – mata pleciona ze słomy lub sitowia. Szerzej o tej gałęzi Rogozińskich znajdziecie na końcu artykułu.

Proces formowania nazwisk polskich trwał kilka stuleci. Stan szlachecki używał nazw rodowych, które później przetrwały w nazwach herbowych. Większość rodziny zamiast nazw rodowych używały nazwisk pochodzących od nazwy wsi którą posiadała (np. Jan z Dąbrowy stawał się Janem Dąbrowskim). Kiedy taka rodzina przemieszczała się w inne okolice wiązało się to często ze zmianą nazwiska. Jednak przynależność do rodu (herbu) pozostawała.

Takie nazwiska, utworzone od nazwy miejscowości, zwykle kończyły się przyrostkami "-ski" lub "-cki", co dało początek powszechnemu mniemaniu, że przyrostki te dowodziły szlacheckiego pochodzenia. To prawda, ale dotyczy to nazwisk powstałych (noszonych przez naszych przodków) co najmniej 200 lat temu, choć i tak można znaleźć wiele wyjątków. Istnieją bowiem nazwiska szlacheckich nie kończące się tymi przyrostkami, jak chociażby Pac, Rzędzian czy Wężyk. Obecnie duża część ludzi, których nazwiska kończą się przyrostkami "-ski" lub "-cki" pochodzi z dawnych niższych klas społecznych. Można to wytłumaczyć dosyć częstym w XIX wieku procederem "uszlachetniania" swojego nazwiska przez bogatych mieszczan i chłopów oraz obywateli pochodzenia żydowskiego.

Przynajmniej od XVII wieku nazwiska rodzin szlacheckich utrwaliły się i były przekazywane z pokolenia na pokolenie. Nie podlegały także już zmianom, zachowując swój pierwotny kształt, nawet w okresie zaborów. Były bowiem elementem wielowiekowej rodzinnej tradycji i traktowane jako jedna z największych osobistych wartości. Przeglądając akty metrykalne moich przodków znalazłem tylko jeden przypadek oczywistego przekręcenia naszego nazwiska na „Roguziński”. Poza tym, bez względu na to czy akt był pisany po łacinie, po polsku czy rosyjsku, wszystkie nazwiska był napisane wyjątkowo poprawnie. Osobiście spodziewałem się większej liczby błędów, biorąc chociażby pod uwagę obecnie spotykane przeze mnie przekręcanie mojego nazwiska, np. na „Rogodziński”.

Mieszczanie także zaczęli używać nazwisk pod koniec średniowiecza. Ci z nich, którzy przybyli z innych krajów zachowali swoje oryginalne nazwiska z drobnymi modyfikacjami lub zmienili je na polskie odpowiedniki. Polscy mieszczanie tworzyli swoje nazwiska z rozmaitych przydomków i przezwisk. Proces ten zakończył się w XVII wieku.

Chłopi nie mieli nazwisk we współczesnym rozumieniu pojęcia "nazwisko" do XVI wieku. Używali przezwisk dla odróżnienia osób o tym samym imieniu, nie były one jednak przekazywanie następnym pokoleniom. Zwyczaj dziedziczenia nazwiska u chłopów pojawił się w pierwszej połowie XVIII wieku, (na początku w zachodniej części Polski, później na wschodzie). Pomimo to, w ciągu następnych stu lat, nazwiska były często modyfikowane w obrębie danej rodziny zarówno w pisowni jak i poprzez przyrostki.

Proces tworzenia nazwisk zakończył się po roku 1850. W tym okresie także Żydzi zobowiązani byli używać dziedzicznych nazwisk zamiast tradycyjnych patronymików.

Warto jeszcze wspomnieć o pochodzeniu nazwy miejscowości Rogoźno, Rogóźno - prawdopodobnie od słowa "rogoża".

Pałka - rogoża

Słownik języka polskiego PWN” pod red. M. Szymczaka - rogoża, słowo rodzaju żeńskiego, 1. mata pleciona z sitowia, łyka lub innych łodyg roślinnych, 2. termin botaniczny, oznacza pałkę, roślinę z rodziny rogożowatych, charakteryzującą się grubymi, płożącymi się kłączami i drobnymi kwiatami zebranymi w gęste kolby; owocem jest orzeszek; rośnie w pobliżu zbiorników wodnych i na bagnach na całej kuli ziemskiej, tworząc często gęste zarośla.

W publikacji X. Stanisława Kozierowskiego ze Skórzewa "Badania nazw topograficznych dzisiejszej Archidyecezyi Gnieźnieńskiej" znajduje się informacja: "Rogoźna i Rogoźno częste i pospolite nazwy. Rogoza a. rogoża, rogozina = sitowie, starosłowiańskie rogozŭ, rogozije canna".

Zatem Rogoźno, Rogóźno to miejscowości, gdzie kiedyś rosło dużo pałki, ewentualnie sitowia lub mieszkańcy zajmowali się wyplataniem mat. Osobiście skłaniałbym się ku matom. Miejsc podmokłych, gdzie rosła pałka lub sitowie, w tamtych czasach było bardzo dużo, co nie odpowiada tak małej liczbie wsi o nazwie Rogoźno (wg GUS kilkanaście). Dla porównania (wg GUS) w Polsce jest ok. 280 miejscowości o nazwie Dąbrowa (miejsce porośnięte lasem dębowym).

Tworzenie nazwy miejscowości od cech przyrodniczych występowało bardzo często, a od nazw miejscowości tworzyły się nazwiska rycerskie - szlacheckie. Ale zdarzało się też, że nazwa miejscowości tworzona była od nazwiska jej właściciela. Takim ładnym przykładem jest wieś związana z Rogozińskimi, Wola Rogozińska w gminie Zgierz (1,5 km od niej leży Rogóźno). Początkowo wieś nazywała się Wola. Wg SGKP, Wola (wolna wieś) - nazwa nadawana osadom rolniczym, gdzie mieszkańcami byli ludzie wolni, ewentualnie wieś nowozałożona, zwolniona na pewien czas od podatków i innych powinności. Z czasem, dla odróżnienia od innych wsi o nazwie Wola, dodawano drugą część nazwy. Mogła ona pochodzić od sąsiedniej miejscowości np. Baranów - Wola Baranowska lub od nazwiska właściciela, Rogoziński - Wola Rogozińska.

Wróćmy teraz do Rogozińskich z ziemi wolsztyńsko-babimojskiej. Na wstępie zacytuję fragment książki Krzysztofa Raniowskiego "Rody ziemi wolsztyńsko-babimojskiej", wydanej przez Bibliotekę Publiczną Miasta i Gminy Wolsztyn (http://www.republika.pl/bpwolsztyn).

ROGOZIŃSKI

rejon: Kębłowo, Wolsztyn

Pochodzenie nazwiska

Źródło: nazwisko tego rodu powstało w końcu XVIIIw., wcześniej notowane m.in. w aktach Wolsztyna z 1606r.

Znaczenie: od słowa rogoza (rogoża), czyli mata pleciona ze słomy lub sitowia.

Zmiany: Rogoza, Boięsko, Wąs, Wąsiewicz, od końca XVIIIw. przeszło w Rogoziński, obecnie różna pisownia – Rogozinski lub Rogoziński (przez n lub ń), Wąsek – do dzisiaj o części rodu (jako przezwisko).

Umiejscowienie rodu

Gniazdo rodzinne: Kębłowo

Ważniejsze miejsca: Wolsztyn, Obra.

Zarys historii

Najstarsze zapisy: 1. połowa XVIIIw.

Status do XIXw.: mieszczanie, następnie właściciele rolni.

Opis ogólny: Współcześni przedstawiciele rodu wywodzą się z dwóch niezależnych linii, spokrewnionych zapewne przez rodzinę Boięsko. Ród trudniący się zarówno rolnictwem, jak i zajmujący stanowiska w administracji. Wśród radnych dawnego Kębłowa zasiadali m.in. Maciej Wąs (XVIIIw.), Wojciech Boięsko alias Rogoziński (burmistrz) oraz Kazimierz Rogoziński (XIXw.). Ich potomkiem jest Andrzej Rogozinski (ur. 1965r.) burmistrz Wolsztyna. Prawdopodobnie protoplasta znacznej części rodu, Jan Rogoza, tożsamy z urodzonym w 1699r. Janem – synem Jana i Katarzyny Rogozów z Babimostu.

ROGOZIA

rejon: Babimost, Chobienice

Pochodzenie nazwiska

Źródło: przezwisko sprzed XVIIw.

Znaczenie: od słowa rogoza (rogoża), czyli mata pleciona ze słomy lub sitowia.

Zmiany: Rogoza, Rogoża.

Umiejscowienie rodu

Gniazdo rodzinne: Babimost

Ważniejsze miejsca: Wojciechowo, Boruja (XVIIIw.).

Zarys historii

Najstarsze zapisy: w 1687r. mieszczanin Jan Rogoza chrzestnym w Babimoście.

Status do XIXw.: mieszczanie, właściciele rolni.

Opis ogólny: Jedna z najstarszych rodzin mieszczańskich w Babimostu. Na przełomie XVII i XVIIIw. w mieście tym zamieszkiwały dwa małżeństwa Rogozów (według dawniejszej pisowni): Wojciech i Anna, których linia pozostała w Babimoście oraz Jan i Katarzyna, o których była mowa przy prezentacji rodu Rogozińskich. Do Wojciechowa przeniósł się w XIXw. Ignacy Rogozia, poślubiając Mariannę Marciniec. Ponadto w Borui od XVIIIw. występuje również rodzina Rogozów. Koligacje tych rodów nie są znane. Obecnie nazwisko występuje na ziemi poznańskiej oraz zielonogórskiej.”

W książce umieszczone zostały drzewa genealogiczne dwóch wymienionych wyżej linii Rogozińskich. W jednej z nich pierwotne nazwisko to Rogoza, w drugiej Wąs. W XVIIIw. pojawiają się i przeplatają między sobą nazwiska Boięsko i Rogoziński. Mamy więc kombinacje:

- Jan Rogoza alias Boięsko, ok. 1704 – 1780.

Żona Jana Anna była z domu Boięsko, więc możliwe, że wobec Jana używano zamiennie tych dwóch nazwisk.

- Wojciech Boięsko alias Rogoziński, 1740 – 1808, syn Jana.

Nazwisko po matce używane zamiennie ze zmodyfikowanym nazwiskiem rodowym po ojcu, syn Rogozy – Rogoziński.

- Mateusz Wąs alias Boięsko alias Rogoziński, 1729 – 1785.

Nazwisko Boięsko po matce Mariannie Boięsko, ale skąd Rogoziński jeśli ojciec był Wąs. Może chodzi o zajęcie jakim trudnili się przodkowie tych Rogozińskich. Nazwisko Rogoza, a także jego odmiana Rogozia, niewątpliwie nadane zostało rodzinom zajmującym się wyplataniem mat. Natomiast rodziny Wąs i Boięsko też mogły trudnić się tym zajęcie, a nawet mogły wcześniej także nazywać się Rogoza lub należeć do rodziny Rogozów. Może wcześnie Rogozowie tak się rozmnożyli, że dla ich rozróżnienia zaczęto stosować dodatkowe określenia, np. Wąs. Dopiero później rodzina Wąsów wróciła do pierwotnego nazwiska Rogoza – Rogoziński.

Wiek XIX to już jednolite używanie nazwiska Rogoziński. Tylko w jednej z „gałązek” rodzinnych na początku XXw. pojawia się forma Rogozinski, bez kreski na n. Prawdopodobnie niedokładność w zapisie metrykalnym.

Ciekawostką pozostaje nazwisko Boięsko. Co ono oznacza, z czego się wywodzi? Jeśli ktoś wie to niech napisze do mnie.

 

O istniejącej zależności pomiędzy nazwiskami Rogoza - Rogoziński świadczyć może znaleziony w Internecie (http://xoomer.alice.it/mpelak/dokumenty/zdziejowrzem.htm) fragment artykułu Zdzisława Latosa Z dziejów rzemiosła i handlu w Urzędowie.

„W wieku XVIII w Urzędowie pojawia się wiele nowych niewystępujących dotychczas nazwisk. Rodziny te osiadają w Urzędowie i zajmują się garncarstwem. Trudno ustalić, czy uczą się rzemiosła od miejscowych garncarzy, czy osiedlają się jako ludzie obeznani już z tym zawodem. Do takich należy między innymi rodzina Rogozów (Rogozińskich), która pojawiła się na tym terenie w połowie XVIII wieku. W 1777 roku Jakub Rogoza kupił „półćwiartek” gruntu od Tadeusza Gozdalskiego a prawo miejskie uzyskał w roku 1779.

W XIX wieku było kilku garncarzy o tym nazwisku, ostatni garncarz z tego rodu, Andrzej Rogoza ur. około 1870 roku, zmarł na tyfus w czasie I wojny światowej.”

 

 

Zmieniony ( 20.05.2008. )